خانه / اجتماعي / هرعیب که هست از مسلمانی ماست

هرعیب که هست از مسلمانی ماست

پایان نامه کارشناسی ارشد من با موضوع اخلاق مصرف از نگاه قرآن وحدیث بود وبه لطف خدا وعنایت اساتید ارجمند تاحدودی خوب وکاربردی از کار در اومد تاجاییکه در مباحث مرتبط با سبک زندگی و…مورد توجه ویژه قرار گرفت وانگیزه مضاعفی هم برای من شد تا پس ازنهایی شدن  ویرایشهای لازم این پایان نامه به کتاب تبد یل شود .بحمدالله مقدمات کار صورت پذیرفته و انشاالله بزودی  با عنوان اخلاق مصرف توسط نشر شهر به چاپ خواهد رسید.
چکیده خیلی مختصری از اون پایان نامه در قالب یادداشتی در شماره ۱۴۰هفته نامه پنجره هم به چاپ رسید که در معرض نظر شما همراهان صمیمی دلنوشته هم قرار می گیرد

هفته نامه پنجره شماره ۱۴۰ 
 اخلاق مصرف از نگاه قرآن وحدیث
هرعیب که هست از مسلمانی ماست/ حجت‎الاسلام والمسلمین مرتضی جعفرپور

در دنیای امروز مقوله مصرف از مواردی است که بر بیشتر ابعاد زندگی انسان تأثیرگذار است. در نظر بگيريد بخواهیم به حوزه زندگی فردی یک انسان نگاه کنیم، می‎بینیم که مقوله مصرف در روند زندگی او جاری است به‎طوری که از وضع پوشاک و خوراک او گرفته تا وضعيت بهداشت فردی و دیگر موارد، مصرف حضوری پررنگ دارد. هم‎چنین، در حوزه زندگی اجتماعیِ یک فرد هم این مقوله مصرف است که نقشی مهم و تعیین‎کننده را ايفا ميكند.

در اسلام، به مقوله مصرف و اخلاق مصرفی بسیار توجه شده است. قرآن کریم و روایات حضرات معصومین(علیهم السلام) بهترین گواه بر این مدعاست. در این نوشتار نیز، سعی شده است تا به برخی از ابعاد مقوله مصرف و اخلاق مصرف از نظر دیني پرداخته شود و نظرات دین پژوهانه‎ای در این باب به دست آید تا هم در زندگی فردی و هم در زندگی اجتماعی به‎کار گرفته شود.

اخلاق مصرف از نگاه قرآن وحدیث

 هرعیب که هست از مسلمانی ماست/ حجت‎الاسلام والمسلمین مرتضی جعفرپور
در دنیای امروز مقوله مصرف از مواردی است که بر بیشتر ابعاد زندگی انسان تأثیرگذار است. در نظر بگيريد بخواهیم به حوزه زندگی فردی یک انسان نگاه کنیم، می‎بینیم که مقوله مصرف در روند زندگی او جاری است به‎طوری که از وضع پوشاک و خوراک او گرفته تا وضعيت بهداشت فردی و دیگر موارد، مصرف حضوری پررنگ دارد. هم‎چنین، در حوزه زندگی اجتماعیِ یک فرد هم این مقوله مصرف است که نقشی مهم و تعیین‎کننده را ايفا ميكند.

در اسلام، به مقوله مصرف و اخلاق مصرفی بسیار توجه شده است. قرآن کریم و روایات حضرات معصومین(علیهم السلام) بهترین گواه بر این مدعاست. در این نوشتار نیز، سعی شده است تا به برخی از ابعاد مقوله مصرف و اخلاق مصرف از نظر دیني پرداخته شود و نظرات دین پژوهانه‎ای در این باب به دست آید تا هم در زندگی فردی و هم در زندگی اجتماعی به‎کار گرفته شود.

رابطه اخلاق با مصرف

هر کجا که سخن از مصرف باشد، پای اخلاقیات نیز، به میان کشیده می‎شود. گویا این‎که، این دو مقوله نوعي رابطه لازم و ملزومی با یکدیگر دارند.

درواقع، می‎توان این‎گونه بیان کرد که مجموعه رفتار‎های اخلاقی چه از نوع ناپسند آن و چه از نوع پسندیده آن، تأثیر مهمی در رفتار‎های مصرفی انسانها به جاي ميگذارند. این تأثیرگذاری تا آن حد مهم است که ممکن است انسان در نتیجه این رفتار‎های اخلاقی به اوج کمال و سعادت و یا به نهایت ذلت برسد. همان‎گونه که در قرآن کریم نمونه‎‎ای از آن برای ما به‎عنوان شاهد براي عبرت‎آموزی آورده شده است و آن ماجرای قارون است که با رفتار‎های متکبرانه و خودخواهانه خود در مقوله مصرف، عاقبتی ذلت‎بار و ننگین برای خود رقم زد و عبرتی شد برای همه انسان‎‎ها تا در چگونه مصرف کردن درآمد و ثروت خود راهی که او پیموده است را نپیمایند. آن‎چه که بیش از پیش موضوع اخلاق مصرف را مهم و جذاب جلوه می‎دهد سفارشها و راهکار‎هایی است که اسلام ـ اعم از قرآن و روایات ـ بر آن‎‎ها اصرار می‎ورزد به‎گونه‎ای که در برخی موارد، شدت و حدت لحن روایات به قدری عميق و جدي است که گویی موضوع مورد بحث اصلی از اصول دین و یا فرعی از فروع دین را مورد توجه قرار داده است و یا در برخی موارد تعداد روایات در برخی از این رفتار‎های مصرفی به قدری زیاد است که گمان وجوب از آن‎‎ها برداشت ميشود. در چنین فضایی است که اهمیت بحث اخلاق مصرف جلوه‎گر می‎شود و به تبع آن اهمیت ثمراتی که از این بحث در زندگی فردی و اجتماعی انسان به‎وجود می‎آید نیز، روشن می‎شود.

الف) رابطه مصرف با اخلاق پسندیده

رابطه مصرف با اخلاق پسندیده یک رابطه دو منظوره است که از یک سو، نتیجه این رابطه به ابعاد زندگی فردی و اجتماعی انسان در دنیا مربوط می‎شود و از سوی دیگر، موجب تعالی روح انسان و بهره‎مند شدن او از عطایا و تفضلات الهی در آخرت می‎گردد.

اخلاق پسندیده یک ملکه نفسانی در راستای به فعلیت رساندن فضایل درونی انسان است و او را به کمال انسانی‎اش نزدیک می‎کند، به همین دلیل هر گاه هر رفتاری از رفتار‎های انسانی، متخلق به این اخلاق پسندیده شود، آن رفتار نیز پسندیده خواهد شد و در نتیجه، ثمرات آن، در دو بُعد زندگی دنیوی و اخروی انسان نمایان می‎شود.

در محل بحث ما نیز، هر گاه مصرف ـ که یک رفتار عملی در راستای مدیریت درآمد و ثروت است ـ به اخلاق پسندیده‎ای مانند ایثار، شکرگزاری و غیره مزین شود، در دنیا در بُعد زندگی فردی و اجتماعی انسان و در آخرت در به کمال رسیدن و سعادت انسان تأثیر فراوانی خواهد گذاشت.

ب) رابطه مصرف با اخلاق ناپسند

نوع رفتار‎های انسان متأثر از نوع خلقیات روحی و روانی اوست به‎گونه‎ای که اگر رفتاری از انسان سربزند ابتدا به کَند و کاو درباره اخلاقیات و روحیات او می‎پردازند و او را با آن اخلاقیات ارزیابی می‎کنند.

اگر انسان رفتار‎های گوناگون خود را مدیریت کند به راحتی می‎تواند بر اعمال و کردار خود یک روان‎شناسی همه‎جانبه داشته باشد و در زندگی فردی و اجتماعی خود آن را به‎کار گیرد.

درواقع، زندگی دنیایی انسان که از دو بُعد فردی و اجتماعی تشکیل شده است متأثر از این رفتار‎هایی است که از اخلاقیات انسان شکل می‎گیرد که البته، می‎تواند به عزت و سربلندی و یا به ذلت و سرشکستگی زندگی دنیوی او بیانجامد و هم‎چنین، در بُعد زندگی اخروی انسان، این رفتار‎ها می‎تواند به کمال و سعادت و یا به زیان و خسران و پشیمانی او بیانجامد.

در مقوله مصرف نیز، این‎گونه است که اگر موارد مصرفی انسان با اخلاقیات منفی و ناپسند همراه شود، زیان‎‎های جبران‎ناپذیری در زندگی دنیوی و اخروی او ايجاد خواهد شد.

نتیجه آنکه:

الف) هم در قرآن و هم در روایات حضرات اهل‎بیت(علیهم السلام) به ارتباط تنگاتنگ بین مقوله مصرف و مقوله اخلاق اشاره شده است.

ب) مرتبط بودن مصرف با اخلاق در دو حوزه اخلاق پسندیده و اخلاق ناپسند به چشم می‎خورد.

به‎عنوان نمونه می‎توان رابطه مصرف با ایثار یا شکرگزاری را نام برد که در حوزه اخلاق پسندیده است و هم‎چنین، در حوزه اخلاق ناپسند نیز، می‎توان به رابطه مصرف با بخل یا زیاده‎خواهی اشاره کرد.

ج) این واقعیت مسلم است که بین مقوله مصرف و مقوله اخلاق رابطه مستقيم وجود دارد به‎ گونه‎ای که:

۱ـ تأثیر مصرف بر اخلاقِ یک انسان و يا بر عکس، تأثیر اخلاقِ انسان بر مصرف او کاملا نمایان است.

۲ـ اخلاق یک انسان می‎تواند بیان‎گر نوع رفتار مصرفی او در جامعه باشد و بر عکس رفتار مصرفی یک انسان می‎تواند بیان‎گر صفت اخلاقی او باشد. یعنی، اخلاق انسان بیان می‎کند که نوع رفتار مصرفی او صحیح است یا خیر؟ و هم‎چنین، رفتار مصرفی انسان بیان میکند که آیا او از اخلاق پسندیده‎ برخوردار است یا از اخلاق ناپسند؟

همان‎گونه که در بحث ایثار و نوع‎دوستی یا دگرگرایی و… می‎توان این تأثیر را به خوبی مشاهده کرد که چگونه اخلاق خوب و پسندیده در رفتار مصرفی انسان تأثیرات مثبت به‎وجود می‎آورد همین حرف در حوزه اخلاق ناپسند هم، جاری است که چگونگی تأثیرات بخل، رفاه‎طلبی، گناه و غیره بر رفتار مصرفی انسان کاملا مشهود ميشود.

تأثیرات اخلاق مصرف در توسعه همه‎جانبه

اگرچه در موضوع مورد بحث، اخلاق مصرف یک مقوله مرتبط با حوزه اقتصادی و توسعه اقتصادی است ولی، ثمرات آن در بسیاری از ابعاد زندگی فردی و اجتماعی افراد جامعه قابل تعميم است.

در تبیین این بحث، ابتدا باید انواع اخلاق مصرف مورد بررسی قرار بگیرد و به دیدگاه قرآن و روایات در این‎باره پرداخته شود که در پی آن، خود به خود تأثیرات انواع اخلاق مصرف در توسعه همه‎جانبه نمایان می‎شود.

اخلاق مصرف افراطی

اخلاق مصرف افراطی به آن نوعِ از مصرف اطلاق می‎شود که در آن هیچ قید و بندی چه از حیث کمیت و چه از حیث کیفیت رعایت نمی‎شود و بدون در نظر گرفتن آموزه‎‎های دینی و با توجه به سلیقه‎‎های شخصیِ منفی انجام می‎پذیرد.

نتیجه

از مجموع آیات و روایات استفاده می‎شود که اسراف یک اخلاق مصرفی منفی‎ای است که:

اولا: باعث محدویت در نعمت‎‎های الهی نسبت به انسان می‎شود،

ثانیا: موجب کاهش برکت اموال انسان می‎شود،

ثالثا: شخص مسرف از مورد عنایت محبت خداوند واقع شدن محروم می‎شود.

در نتیجه، تأثیرات اسراف که یک نوع اخلاق مصرفی منفی است، در همه جنبه‎‎ها از جمله جنبه توسعه‎ای ـ اعم از توسعه در نعمت‎‎ها و توسعه در برکت اموال و توسعه در خصوص عنایات الهی ـ کاملا نمایان است.

اخلاق مصرف تفریطی

اخلاق مصرف تفریطی به آن نوع از شیوه مصرف اطلاق می‎شود که با وسواس و بدسلیقه‎گی فراوان همراه است به‎طوری‎که، این نوع افراد خود، خانواده و افراد جامعه را به ستوه می‎آورند و خود و اطرافیانشان را به رنج و زحمت می‎اندازند.

اخلاق مصرف اعتدالی

میانه‎روی در مصرف از اخلاق مصرفی‎ای است که تأثیرات بسیار زیادی در توسعه همه‎جانبه فرد دارد به‎طوری که انسان هم در زندگی فردی و هم در زندگی اجتماعی خود، به خوبی می‎تواند این اثرات را احساس کند.

میانه‎روی امري پسندیده‎ است که رعایت آن در تمام امور زندگی سفارش شده است و چه در امور مصرفی و چه امور غیرمصرفی مورد تاكيد است.

درباره‌ی admin

Check Also

Image processed by CodeCarvings Piczard ### FREE Community Edition ### on 2016-06-11 05:32:55Z | http://piczard.com | http://codecarvings.com@Bÿe‹d+¬B

مخلص باشیم

همشهری دو – حجت‌الاسلام دکتر مرتضی جعفرپور: اوج آرزوی هر بنده‌ای، درک حقیقت بندگی خداوند …

پاسخ دهید